Morris Swadesh — lingwista, który zmienił świat językoznawstwa
Morris Swadesh, urodzony 22 stycznia 1909 roku w Holyoke w stanie Massachusetts, był wybitnym amerykańskim lingwistą, którego prace miały ogromny wpływ na rozwój językoznawstwa i antropologii. Jego zainteresowania obejmowały języki rdzennych Amerykanów, rekonstrukcję języków praprzodków oraz badania nad językową ewolucją, które wpłynęły na współczesne rozumienie języków.
Wczesne życie i edukacja
Swadesh pochodził z żydowskiej rodziny emigrantów z Białorusi. Już we wczesnym wieku interesował się językami i kulturą. Studiował na Uniwersytecie Chicagowskim, gdzie zdobył licencjat z językoznawstwa. Następnie kontynuował naukę na Uniwersytecie Yale, gdzie uzyskał doktorat pod kierunkiem Edwarda Sapira, jednego z twórców strukturalizmu językowego.
Praca nad językami rdzennych Amerykanów
Jednym z najważniejszych obszarów zainteresowań Swadesha były języki rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej, które badał zarówno pod kątem ich struktury, jak i historii. Pracował w terenie, dokumentując języki, które często znajdowały się na krawędzi wymarcia. Jego prace były kluczowe dla zachowania wiedzy o tych językach.
Swadesh wierzył, że języki mogą dostarczyć informacji o migracjach i historii ludów. Jego badania nad lingwistyka historyczną ujawniały, jak języki ewoluowały w czasie, wskazując na bliskie związki między różnymi grupami kulturowymi.
Lista Swadesha
Jednym z najbardziej znanych osiągnięć Swadesha jest opracowanie tzw. Listy Swadesha — zestawu podstawowych słów występujących w każdym języku, niezależnie od jego struktury czy kultury użytkowników. Lista obejmuje wyrazy związane z podstawowymi pojęciami, takimi jak rodzina, liczby, przyroda czy czas.
Lista Swadesha została stworzona jako narzędzie do badania podobieństw między językami i ich ewolucji. Swadesh uważał, że porównanie takich podstawowych słów w różnych językach może pomóc w rekonstrukcji języków przodków, nawet tych, które wymarły tysiące lat temu. Lista była wykorzystywana w glottochronologii, metodzie opracowanej przez Swadesha, która próbowała oszacować czas rozdzielenia się języków na podstawie różnic w podstawowym słownictwie.
Glottochronologia
Glottochronologia była innowacyjną metodą językoznawczą, która miała na celu określenie czasu rozdzielenia się dwóch języków od wspólnego przodka. Swadesh zakładał, że podstawowe słownictwo w językach zmienia się w stałym tempie. Porównując procent wspólnych słów w dwóch językach i wykorzystując Listę Swadesha, można było oszacować czas ich rozdzielenia.
Choć metoda glottochronologii była kontrowersyjna, stała się podstawą wielu badań językoznawczych i była inspiracją dla kolejnych pokoleń badaczy.
Kontrowersje i wpływ społeczny
Swadesh był nie tylko naukowcem, ale także aktywistą, który wierzył w równość kulturową i społeczną. Jego zaangażowanie w sprawy lewicowe, w tym związki z Partią Komunistyczną USA, sprawiło, że stał się postacią kontrowersyjną w czasach zimnej wojny. Został zwolniony z wielu stanowisk akademickich, ale mimo tego kontynuował swoją pracę naukową niezależnie od nacisków politycznych.
Dziedzictwo
Morris Swadesh zmarł 20 lipca 1967 roku, pozostawiając trwałe dziedzictwo w dziedzinie językoznawstwa. Jego prace, w szczególności Lista Swadesha, pozostają kluczowym narzędziem w badaniach nad językami i ich ewolucją. Choć jego metody, takie jak glottochronologia, były krytykowane, miały ogromny wpływ na rozwój językoznawstwa historycznego.
Swadesh jest pamiętany jako pionier, który poświęcił swoje życie badaniu języków i kultur, często tych zapomnianych lub marginalizowanych. Jego prace inspirują kolejne pokolenia lingwistów do odkrywania historii ludzkiego języka i jego znaczenia dla zrozumienia przeszłości.
