Językoznawcza szkoła formalistów rosyjskich — analiza i wpływ rosyjskiego formalizmu na teorię literatury
Rosyjscy formaliści to grupa badaczy literatury, która powstała na początku XX wieku w Rosji. Ich podejście do analizy literatury było rewolucyjne i znacząco wpłynęło na rozwój teorii literatury. Formalizm rosyjski skupiał się na analizie formy literackiej i struktury języka, odrzucając tradycyjne podejście do literatury, które koncentrowało się na treści i biografii autora.
Główne założenia formalizmu
Formy i struktury literackie
Formaliści rosyjscy uważali, że kluczowym elementem literatury jest jej forma, a nie treść. Skupiali się na analizie struktury tekstu, schematów narracyjnych, stylu i technik literackich. Twierdzili, że literatura jest autonomiczną dziedziną sztuki, która powinna być badana na podstawie jej wewnętrznych reguł i zasad.
Defamiliaryzacja (ostranienie)
Jednym z najważniejszych konceptów rosyjskiego formalizmu jest idea defamiliaryzacji, czyli ostranienia. Termin ten został wprowadzony przez Wiktora Szkłowskiego i oznacza proces, w którym codzienne, znane nam zjawiska są przedstawiane w sposób niezwykły, dziwny, co zmusza odbiorcę do spojrzenia na nie z nowej perspektywy. Ostranienie miało na celu wywołanie w czytelniku poczucia nowości i ożywienie jego percepcji.
Analiza języka literackiego
Formaliści podkreślali znaczenie języka literackiego i jego odmienność od języka potocznego. Analizowali różnorodne techniki literackie, takie jak metafory, rytm, aliteracja i inne środki stylistyczne, które nadają tekstowi literackiemu jego unikalny charakter. Uważali, że język literacki powinien być badany jako odrębny system, który rządzi się własnymi prawami.
Główne postacie i ich wkład
Roman Jakobson
Roman Jakobson był jednym z najważniejszych teoretyków formalizmu rosyjskiego. Jego prace dotyczące analizy języka i struktury narracyjnej znacząco wpłynęły na rozwój semiotyki i strukturalizmu. Jakobson był również jednym z założycieli Praskiej Szkoły Strukturalnej.
Wiktor Szkłowski
Wiktor Szkłowski jest autorem koncepcji ostranienia. Jego prace na temat technik literackich i analizy formy literackiej miały kluczowe znaczenie dla rozwoju formalizmu. Szkłowski był również autorem licznych esejów i powieści, w których zastosował swoje teoretyczne założenia.
Borys Eichenbaum
Borys Eichenbaum był kolejnym ważnym przedstawicielem formalizmu rosyjskiego. Jego prace dotyczyły analizy prozy i poezji, ze szczególnym uwzględnieniem technik narracyjnych i stylu literackiego. Eichenbaum przyczynił się do rozwoju metodologii formalistycznej i jej zastosowania w praktyce literackiej.
Wpływ formalizmu rosyjskiego na teorię literatury
Strukturalizm
Formaliści rosyjscy wywarli ogromny wpływ na rozwój strukturalizmu, który zdominował teorię literatury w drugiej połowie XX wieku. Ich podejście do analizy formy i struktury literackiej stało się podstawą dla późniejszych badań strukturalnych. Strukturalizm, podobnie jak formalizm, koncentrował się na badaniu wewnętrznych reguł i zasad rządzących tekstem literackim.
Semiotyka
Prace formalistów, zwłaszcza Romana Jakobsona, miały duży wpływ na rozwój semiotyki – nauki o znakach i systemach znakowych. Analiza języka literackiego jako systemu znaków stała się istotnym elementem badań semiotycznych. Semiotyka literacka badała, jak różne elementy tekstu literackiego funkcjonują jako znaki i jakie mają znaczenie dla odbiorcy.
Nowy krytycyzm
Nowy krytycyzm, który rozwijał się w Stanach Zjednoczonych w latach 30. i 40. XX wieku, również czerpał z założeń formalizmu rosyjskiego. Nowi krytycy, podobnie jak formaliści, skupiali się na analizie formy i struktury literackiej, odrzucając biograficzne i historyczne podejście do literatury. Wprowadzili również analizę close reading, czyli dokładne badanie tekstu literackiego.
Podsumowanie
Językoznawcza szkoła formalistów rosyjskich wywarła ogromny wpływ na rozwój teorii literatury. Ich rewolucyjne podejście do analizy formy literackiej, struktury języka oraz technik literackich stało się podstawą dla wielu późniejszych nurtów teoretycznych, takich jak strukturalizm, semiotyka czy nowy krytycyzm. Formaliści rosyjscy pokazali, że literatura jest autonomiczną dziedziną sztuki, która powinna być badana na podstawie jej wewnętrznych reguł i zasad, a nie treści czy biografii autora. Ich prace nadal stanowią ważne źródło inspiracji dla współczesnych badaczy literatury i języka.
